ብመሰረቱ ኣብ ልዕሊ ሓንቲ ሃገር ወይ መንግስቲ ብሕቡራት ሃገራት  ቁጠባዊ ማዕቀብ ክወርድ እንከሎ “እወ፡ ተጋግየ ይግባኣኒ ኢዩ።” እትብል ሃገር ወይ መንግስቲ የላን። እቲ ግብረ መልሲ” ኣድልዎ ተጌሩለይ፤ዘይሕጋዊ ኢዩ፤ ሕቡራት ሃገራት ብኣሜሪካ ዝዕብለል ኢዩ፤ ወ.ዘ.ተ.” ዝብል ኢዩ። ከምቲ ሓደ ሕማቕ ተምሃራይ ብሕምቀቱ ከይእመን ንመምህሩ ዘሳብብ ኢሳያስ እውን ኩሉ ግዜ ንሕቡራት ሃገራት፤ንኣፈሪቃ ሕብረት፤ ንኢጋድ ኮታ ንኹለን ናይ ዓለም ትካላት ምስ ኣማረረ ኢዩ። ኣብ ሂወቱ ጌግኡ ተኣሚኑ ኣይፈልጥን።

እሞ መታን ሚዛናውን ውድዓውን ፍርዲ ክንህብ እስከ ርግእ ኢልና ገበናት ስርዓት ህግደፍ ንጥቀስ። ስርዓት ህግደፍ እዚ ማዕቀብ’ዚ’ዶ ኣይግብኦን ኢዩ? እዚ ማዕቀብ’ዚኸ ንመን ይሃሲ? መፍትሒኡ’ኸ እንታይ ኢዩ? 

1. ገበናት ስርዓት ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ
   
   ሓቂ ክንዛርብ እንተኰይኑ ብስርዓት ህግደፍ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዝወርድ ዘሎ ግፍዒ መዘና የብሉን። ህዝብና ናይ ምዝራብ፤ ምጽሓፍ፤ምእካብ፤ ሰላማዊ ሰልፊ ምግባር፤ ምንቅስቓስ፤ ናይ ሃይማኖት መሰላት ከምዘይብሉ ንዝኾነ ኤርትራዊ ብሩህ ኢዩ። በብዕለቱ ዝእሰር ህዝቢውን ውሑድ ኣይ ኮነን። ወለዲ ደቆም ኣምሂሮም ከይጥወሩ መንእሰይ ኩሉ ብግዲ ኣዐስኪሩ ናይቲ ስርዓት ኣገልገልቲ ኰይኖም ይርከቡ። ስደት ካብቶም ዝሓለፉ ዘበናት ጽዒቑ ይርከብ።ኣብ ፈቖዶ ዶባት ብጥይት ዝርሸኑ መንእሰያት እውን ውሑዳት ኣይኮኑን። እዚ ገበናት’ዚ ብኣና ብኤርትራውያን ጥራይ ዘይኮነስ ኣብ ዓለም ዝተፈልጡ ተጣበቕቲ ሰብኣዊ መሰላት ከም በዓል ኣምነስቲ ኢንተርናሸናልን ሁማን ራይትስዎችን ተመዝጊቡ ይርከብ። እዚ ህዝባዊ ገበናት’ዚ ኣይኮነንዶ ማዕቀብስ ኣብ ቤት ፍርዲ ናይ ዓለም’ዶ ዘቕርብ ኣይኮነን?

2. ገበናት ስርዓት ህግደፍ ባዓለምለኻዊ ሕጊ
   
   ሀ) ናይ ደሴታት ሓነሽ ኵናት
   
   ብዓኒ ኣህጉራዊ ሕጊ ኢሳያስ ኣብ ደሴታት ሓነሽ ዝወለዖ ኵናት ገበን ኢዩ። ይግባኣኒ ኢዩ ዝብሎ መሬት እንተ ሎ ብሕጋዊ መንገዲ ኢዩ ክሓትት ዝግባኦ። ኣብዚ ኵናት’ዚ 12 ንጹሃት ኤርትራውያን መይቶም። ከምኡ’ውን ብወገን የመናውያን። እዚ ብናይ ዓለም ሕጊ የቕጽዕ ኢዩ።
   
   ለ) ኣብ ልዕላዊት ሃገር ሱዳን ኢድ ምእታው
   
   ኩላትና ከም እንፈልጦ ስርዓት ህግደፍ ብ1994 ምስ መንግስቲ ሱዳን ጽልኢ ፈጢሩ፡ ናይ ምብራቕ ሱዳን ተጋደልቲ ብምፍጣር፡ ንሱዳን ስጋብ ከሰላ ኣትዩ ወሪሩዋ ኢዩ።ሕጂ’ውን ብዝተፈላለየ ምኽንያታት ኢድ ምእታው ኣይገደፈን። እዚ’ውን ብዓለምለኻዊ ሕጊ ገብን ኢዩ።
   
   ሐ) ብ1998 ምስ ኢትዮጵያ ዝኸስተ ኵናት
   
   ምስ ኢትዮጵያ’ውን ልክዕ ከምቲ ጉዳይ ሓነሽ ኢዩ። ይግባኣኒ ኢዩ እትብሎ መሬት እንተሎ ብሕጊ ዘንግኻ ተኺልካ ትምጉት። ካብዚ ሓሊፉ ስርዓት ህግደፍ ዝወሰዶ ስጉምቲ ዘይ-ሕጋዊ ኣገባብ ኢዩ። ቅድም ብሓይሊ ይወርር ደሓር ናብ ሕጊ ይኣቱ። ስርዓት ህግደፍ ዋላኳ ባድመ ናይ ኤርትራ እንተ ኾነት ብሕጊ ኢዩ ክሓት ዝነበሮ። እቲ ወተሃደራት ሰዲድካ ቦታ ምሓዝ ዝወሰዶ ስጉምቲ ዘይሕጋዊ ኢዩ። ከምኡ ሰለ ዝኾነ ኢዩ ድማ ቤት ፍርዲ ዓለም ናይ ጀማሪ ኵናት 10 ሚልዮን ዶላር ኣብ ልዕሊ ኤርትራ ካሕሳ ዝፈረደ። ብኽልቲኡ ኣብቲ ኵናት ዝጠፍኡ ነብሳት አውን እቲ ስርዓት ብታሪኽ ተሓታቲ ኢዩ። እዚ’ውን ብዓለምለኸ ደረጃ ገበን ኢዩ። ድሕሪ ስምምዕ ኣልጀርስ’ውን፡ ሕራይ ልክዕ ኢዩ ኢትዮጵያ ኣብ መጀመርታ ተጋጊያ ነቲ ውዕል ነጺጋቶ ነይራ። ድሓር ግን ሪኢቶ ዓለም ምስ ተገንዘበት ተቐቢላቶ። ግን ናይ ምሕንጻጹ ጉዳይ “ክልተና መንግስታት ብምምይያጥ ይኹን” በለት። ዘተ ድማ ብኣረኣእያ ማሕበረሰብ ዓለም ቅቡል ኢዩ። ስርዓት ኣስመራ ግን ከም ኣመሉ ግትር ብምባል ብምርድዳእ ኣብ ምሕንጻጽ ዶብ ኣይ ኣቱን በለ። ቀጺሉ’ውን ነቲ ዝፈረመሉ ውዕል  ኣጻዕዲዩ ኣፍረሶ። ማለት ናብቲ ናይ ጸጥታ ቦታ ወተሃደራቱ ከእቱ ጀመረ። ቀጺሉ’ውን ዓቃቢ ሰላም ስርሑ ከየካይ ናይ ሄሊኮፕተራት በረራ ከልከለ። ኣብ መጨረሻ ድማ ናይ ገለ ሃገራት ዓቃቢ ሰላም ኣባረረ። ደገፍቲ ስርዓት ህግደፍ! ገበነኛ ስርዓት ንምድጋፍ ናብ ሰላማዊ ሰልፊ ዞዅዞዅ ጥራይ ኣይ ኮነን። እዚ ገበን ምዃኑ ክፈልጡ ምተገበኦም።
   
   መ) ኣብ ሶማል ኢድ ምእታው
   
   ስርዓት ህግደፍ ምስ ኢትዮጵያ ብምትህልላኽ፡ ኣብ ሶማል ኢዱ ከም ዘእተወ፡ ንሕና ንፈልጥ ዓለም’ውን ኣጸቢቑ ይፈልጥ።” ተሓቢአ ኢየ ዝገብሮ ዘሎኹ፡ ጭብጢ የብሎምን” ዝብል ኣተሓሳስባ ኣይሰርሕን። ኣየዋጽእን’ውን። ናይቲ ዝነበረ እሰላማዊ ስርዓት መራሕቲ ከም በዓል  (ምስ ኣል-ቃዒዳ ርክብ ዘለዎ) ሸኽ ኣወይን ሸኽ ሸሪፍን ካብ መቓዲሾ ሃዲሞም ኣብ ኣስመራ ኮይኖም ይቃለሱ ከም ዝነበሩ ዘይሕባእ ነገር ኢዩ። ብቐጻሊ’ውን ኢሳያስ ሰፈሩ ኣብ ባጽዕ ቀይሩ ኣጽዋር ንሶማል የእቱን ከምኡ ድማ ናይ ኣል-ሸባብን ሕዝብ-ኣል-ኢስላምን ወተሃደራት የሰልጥን ከም ዝነበረን ዘሎን፡ ኣብቲ ጸጥታ ተዋፊሮም ዝነበሩ ደሓር መሪርዎም ኢዱም ዝሃቡ ሃገራውያን ብመራኸቢ ብዙሃን ገሊጾምዎ ኢዮም።  እቲ ናይ ሕቡራት ሃገራት ናይ ጸጥታ ቤት መኽሪውን ኣልዕል ኣቢሉ ንሓንቲ ኣባል ዝኾነት ሃገር ከም ዘይቐጽዕ ንፈልጥ ኢና። ደገፍቲ ስርዓት ህግደፍ እውን ኣጸቢቖም ይውፈልጡ ኢዮም። እቲ ጉዳ ዓይንኻን ልብኻን ኣዐሚትካ ምስ ሓደ ዲክታተራዊ ስርዓት መሰጽዳፍ ኢዩ።
   
   ሰ) ወራር ጅቡቲ
   
   ጅቡቲ’ኸ እንታይ ኣበሰት? ንዓና ንኤርትራውያን ኣይገረመናን፡ ንስርዓት ህግደፍ ስለ እንፈልጦ። ንዓለም ግን ገሪምዎ ኢዩ። ሰላማዊት ዝኾነት ንእሽቶ ሃገር ጅቡቲ ናይ ወረራ ምኽንያት’ከ እንታይ ይኸውን? ስርዓት ህግደፍ ከም ኣመሉ ኣሉ! ሕቡራት ሃገራት መጽናዕቲ ዝወሰድሉ፡ ዓረብ ሊግ ዝመስከረሉ፤  ሕብረት ኣፍረቃ ዘራጋገጸሉ፡ ወረራ ጅቡቲ ከመይ ጌርና ክንክሕዶ ንኽእል። ብሓደ ውልቀ መላኺ፡ ብሓንቲ ሓንጎል እትመራሕ ስርዓት ህግደፍ ረዞሉሸን ብረዞሉሸን ጢሒሱ እምቢ ዝበለ ከምይ ገበን ምዃኑ ኣይን እመንን? ልክዕ ኣቐድም ኣቢለ ከም ዝገለጽኩዎ ሕቡራት ሃገራት ብዘይ ጭብጢ ኣልዕል ኣቢሉ ንሓንቲ ኣባል ሃገር ይቐጽዕ ኣይንብልን። ንዑድኣ ደገፍቲ ስርዓት ህግደፍ በስመኣብ(በስሚላህ) በሉ። ነብስኹም ፈትሹ። እዚ ትገብረዎ ዘሎኹም፡ ሰላማዊ ሰልፍዶ ደገፍዶ መፍተሒ ኣይኮነን። ነቲ ሕማም ሓቢርና ፈውሲ ንድለየሉ።

ካሊእ ኣገዳሲ ሕቶ እዚ ማዕቀብዚ ንመን ይሃሲ?

ስርዓት ህግደፍ ኩሉ ግዜ ብህዝቢ ኢዩ ዝነብር። ከም ሕሱም ቁማል ካብ ሕቘ ህዝቢ ኣይወርድን። ብሽም ልዕላውነት ኣሸሓት መንእሰያት ኣጥፊኡ ኢዩ። ሕጂ ድማ ብህልኽን ድርቅናኡን ዝፈጠሮ መቕጻዕቲ ንህዝብና ምስ ዓለም ከባእሶ “ ሕቡራተ ሃገራት ጸላኢትካ ኢያ።’ ይብሎ ኣሎ። እተን ብጸጥታ ሕቡራት ሃገራት ዝጸደቓ ማዕቀብ እዘን ዝስዕባ ኢየን፤
.