ብሕጽር ዝበለ መልክዕ፡ ዓበይቲ ምዕባለታት ናይ’ዚ እዋን’ዚ ከም’ዚ ኣብ ላዕሊ ዝተጠቕሰ ይመስል። ንቓልሲ ኣንጻር ምልኪ ብዝርኢ፡ እቲ ኣገዳሲ ዝበሃል ፍጻመታት፡ ናይ’ተን ዝተጠቐሳ ሰለስተ ውድባት ጉባኤታት እዩ። እቲ በብኹርንዑ ዝግበር ንእስ ዝበለ ዓመታዊ ኣኼባታትን ንጥፈታትን ከይጸብጸብካ ማለት እዩ። እዚ ናይ ለንቅነ ጉባኤታት ትኩር ጠመተ ዘድልዮ ይመስል። ምሉእ ድኣ ይግበሮ’ምበር፡ ኣብ ደንበ ተቓውሞ ሓድሽ ምዕብልናታት ዝቀላቐል ዘሎ ኮይኑ ይስመዓኒ ኣሎ። ካልእስ ይትረፍ፡ እቶም ቅድሚ ገለ እዋን (ዓሚ፡ ቅድሚ ዓሚ) ብቖየቛ "ዓይንኻ ትንቆር" ሓድሕድ ዝካሰሱን ዝዘላለፉን ዝነበሩ ፖለቲካውያን ክንፍታት፡ ብኣንጻር’ዚ ሓደ ኣብ’ቲ ናይ’ቲ ሓደ ጉባኤ ከም ተዓዛባይ ድዩ ከም ዕዱም ብምስታፍ፡ ወይ ድማ ደብዳበ ብምልኣኽ፡ ናይ ደገፍ መልእኽታቶም ከቕርቡ ምኽኣሎም፡ ነቲ ተተፋኒኑ ዝነበረ ፖለቲካዊ ወጥሪ ከፋኹሶ ከም ዝኽእል ርዱእ ይመስለኒ። ናብ ጉባኤታትን ኣኼባታትን ናይ ደገፍ መልእኽታት ምስዳድ ክልመድ ዝግብኦ ምዕቡል ፖለቲካዊ ባህሊ ስለ ዝኾነ፡ "ኣለና" ዝብሉ ፖለቲካውያንን ዘይፖለቲካውያንን ተዋሳእቲ ከስተብህልሉ ዝግባእ ይመስለኒ።

ካብ’ዚ ናይ ለንቀነ ሰለስተ ጉባኤታት፡ ካብኡ ናብኡ፡ በዚ ዝስዕብ ምኽንያታት 6ይ ጠቕላል ሃገራዊ ጉባኤ ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ከምስጠኒ ክኢሉ። እዚ ክብል እንከለኹ፡ ከም ሰብ ውልቃዊ ርአይቶይ ከስፍር መሰለይ ምዃኑ ብዘይ ምዝንጋዕን፡ ነቲ ናይ ካልኦት ውድባት ጉባኤታት ንምክሽማሽ ከም ዘይኮነን ብምረዳእ እየ። ዝመጽእ ሃናጺ ነቐፌታት ክቕበል ድልዊ ምዃነይ ድማ ክዝከረለይ እደሊ። ብተወሳኺ፡ ኣብ ገለ፡ ገለ ፖለቲካዊ መርገጽታት፡ ናይ ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ይኹን ናይ ካልኦት ውድባት፡ ዘለኒ ዕቃበታት ኣብ ቦትኡ ከም ዘሎ ምስትብሃል ‘ውን ጽቡቕ እዩ። ዕቃበታት ኣሎ ማለት ግን ክትዕ የለን ማለት ኣይኮነን። ኣብ’ቲ መሰረታዊ ነገራት፡ ማለት ኣድላይነት ናይ ዲሞክራስያዊ ለውጥን መስርሕን ሓፈሻዊ መረዳእታ ክዓስል እንተኽኢሉ፡ እቲ ዝተረፈ ፍልልያት ተፈዋሲ እዩ ዝብል እምነት እዩ ዘለኒ። ፍልልያት ብኽትዕን ልዝብን እዩ ዝጸብብ። እቲ ምልውዋጥ ሓሳብ ድማ፡ ዲሞክራስያውን ዘይተነጻጻግን ምስ ዝኸውን ሃናጺ ይኸውን። እዚ ሰረተ-እምነት’ዚ ካብ ክልሰ-ሓሳብ ሓሊፉ ግብራዊ ተፈጻምነት ምስ ዝረክብ፡ ሓደ ካብ ዝዓበዩ ጸገማትና ተቓሊሉ ክብሃል ይክኣል።

ብመንጽሩ፡ ብዛዕባ እቲ ኣብ ዓዲ ጣልያን እተኻየደ 2ይ ጉባኤ ሰልፊ ዲሞክራሲ ኤርትራ፡ ዋላ’ኳ ሓጸርቲ ጸብጻባት ይቕርብ እንተነበረ፡ ኣብ ዜናዊ መዳይ ከም’ቲ ናይ ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ሕይል ዝበለ ኣይነበረን ክብል እደፍር። ንኣብነት፡ ክሳብ ሕጂ ብጽሑፍ መልክዕ ዝቐረበ ዝርዝር ጸብጻብ ናይ’ቲ ካልኣይ ጉባኤ ኣየንበብኩን ዘለዅ - ብዘይካ እቲ ሓጸርቲ ጸብጻባት። ኣብ መርበብ ሓበሬታ ሰልፊ ዲሞክራሲ ኤርትራ ተጠቂዑ ዘሎ ናይ ቪድዮ ስእሊ ‘ውን፡ እንተ ብሰሪ ጸገም ኮምፒተረይ፡ እንተ ብሰሪ ካልእ ተክኒካዊ ጸገማት ናይ’ቲ መርበብ ሓበሬታ፡ ክሳብ ሕጂ ክርእዮን ክሰምዖን ኣይክኣልኩን። ንሱ ዝረአን ዝስማዕን እንተኾነ ‘ውን፡ ጽሑፍ ዝመስልዎ ነገር ስለ ዘየለ፡ ብጽሑፍ ዝቐርብ ጸብጻብ ኣገዳሲ እዩ። እቲ ውሳነታት ጉባኤ ሒዙ ዝወጸ ናይ መወዳእታ ሰነድ፡ ዳግም ክውከሶ ኢለ ሃሰስ’ኳ እንተበልኩ፡ ኣብ’ቲ መርበብ ሓበሬታ ክረኽቦ ኣይክኣልኩን።

መስራቲ ጉባኤ ሃገራዊ ድሕነት ኤርትራ ጉባኤኡ ብዓወት ከም ዝዛመ ኣብ ናይ 23 ነሓሰ ዜና እየ ኣንቢበ። ኣብ ዝቕጽል መዓልታት ዝወጽእ ዝርዝራዊ ሓበሬታን ጸብጻብን ይህሉ ይኸውን እንዳበልኩን ነዚ ጽሑፍ’ዚ ዛዚመ ብኢመይል ክሰዶ እንዳተቐራረብኩ ከለኹን ድማ፡ ደምዳሚ ኣዋጅ ሓድነታዊ ጉባኤ ኣብ ኣዳል1.ኮም ከም ዝወጸ ርእየ። ከም’ቲ ልሙድ ሓፈሻዊ ኣዋጃት ኮይኑ፡ ብዛዕባ ዝሓለፈ ውሳነታትን እተመርጹ ኣካላት መሪሕነትን ገሊጹ ኣሎ። ኣስማት ናይ ኣባላት ተቖጻጻሪት/ፈጻሚት ሽማግለ ግን ኣይጠቐሰን። እቲ ንስምረት ዝምልከት እወንታዊ መዳዩ ኣብ ቦታኡ ኮይኑ፡ እዚ ሕጽረት’ዚ ግን ብቐሊሉ ክልለ ዝኽኣለ ነገር እዩ። ኣብ ደምዳሚ ኣዋጅ ጉባኤ ተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ‘ውን ኣስማት ኣባላት ፈጻሚት ሽማግለ ኣይተገልጸን። ኣብ 2ይ ጉባኤ ሰልፊ ዲሞክራሲ ኤርትራኸ ምርጫ ኣባላት መሪሕነት ተጌሩ ዶ ኣይተገበረን ዝተዋህበ ሓበሬታ ኣየንበብኩን። ኣብ ሰለስቲኡ ጉባኤታት ከም ገለ ከይተኸታተልክዎ ዝሓለፈኒ ሓበሬታ እንተሎ ጌጋ ይኽኣለይ እብል። እዚ ግን ካብ ዘስተብሃልኩሉ ሕጽረታት ሓደ ከም ዝኾነ ክጠቅስ እደሊ።

ካብ’ቲ ኣብ’ዚ እዋን’ዚ እተኻየደ ሰለስተ ጉባኤታት፡ እቲ ክልተ ኣብ ኢትዮጵያ ምክያዱ፡ ምናልባት ከም ካልእ ነብሱ ዝኽኣለ ሕጽረት ዝርአ ክኸውን ይኽእል እዩ። እዚ ብዙሕ ትንተናታት ክወሃቦ ዝኽእል ጉዳይ እኳ እንተኾነ፡ በቲ ተራ ሰብ (ሓፋሽ) ዝሓስቦ ኣተሓሳስባ ምግምጋሙ ጽቡቕ ይመስለኒ። ተራ መበልለይ ምኽንያት ድማ ዝኾነት ውድብ ወይ ሰልፊ ድጋፋ ካብ ሓፋሽ ዝመንጨወ ምስ ዝኸውን ጥራይ’ያ ቅልጡፍ ለውጢ ክመጽእ ዝኽእል’ሞ፡ ነዚ ጉዳይ’ዚ ደንበ ተቓውሞ ዓቲቡ ክስሓበሉ ከም ዝግባእ ንምዝኽኻር እዩ።

ሰብ፡ ንነገራት እንተወሓደ ብኣርባዕተ ኵርናዕ ጠሚቱ፡ ክግምግም ክኽእል ኣለዎ ዝብል እምነት’ኳ እንተለኒ፡ ኩሉ ሰብ ግን ከምኡ ክገብር ዓቕሚ የብሉን። ርክብ ተቓወምቲ ውድባት ምስ ኢትዩጵያ ድማ ብእተፈላለየ መረጼን እዩ ዝርአ። ብሰንኪ ጻዕቂ ፕሮፖጋንዳ ህግደፍን ተንጠልጢሉ ተሪፉ ዘሎ ጉዳይ ዶብን፡ ሓፋሽ ንርክብ ተቓወምቲ ውድባት ምስ ኢትዮጵያ ፍኹስ ኢልዎ ክቕበሎ ኣዝዩ እዩ ዝኸብዶ። ካብ’ዚ ርድኢት’ዚ ተበጊሰን እየን ይመስለኒ፡ እተን ክልተ ኣብ ኢትዮጵያ ጉባኤአን ዘቃንዓ ውድባት፡ ኣቐዲመን ጉባኤን ኣብ ሱዳን ክገብርኦ ሓሊነን ዝነበራ። ኣይትትዓደሎ ኮይኑ ግን፡ ባህርያት መንግስቲ ሱዳን ከም ክሊማ ዓሰብ ካብ ንግሆ ንምሸት ዝቀያየር ብምዃኑ፡ ኣብ ኣፋን ዕርበታን ግዳይ ናይ ህጹጽ መደባት ጌርወን። ኣብ’ዚ ዝተራእየ ተዓጻጻፍነት ምኽኑይ ይመስለኒ። እቲ ጉባኤ ናይ ኤርትራውያን ክሳብ ዝኾነ፡ ኣብ’ቲ ንኤርትራ ዝቐረበ ዞና ክግበር ከም ዘለዎ ርዱእ ኮይኑ፡ ብሰሪ ሃንደበት ዝማዕበለ ፖለቲካዊ ተረኽቦታት ግን ነተን ውድባት ናብ ኢትዩጵያ ከቋምታ ከም ዘገደደን ኩሉ ሰብ ዝሕስቶ ኣይመስለንን። እቲ ኣቐዲመን ሓሊነናኦ ዝነበራ መደብ (ጉባኤታተን ኣብ ሱዳን ከካይዳ)፡ ንተሃዋስነት ናይ’ቲ ጉዳይ ሚዛን ሂበንኦ ከም ዝነበራ ዝእምት ኮይኑ ስለ ዝተራእየኒ፡ እዚ ‘ውን ሓደ ካብ እወንታዊ ምዕብልናታት ጌረ እየ ዝርእዮ።

እቲ ሃንደበታዊ ውሳነ መንግስቲ ሱዳን ብዝያዳ ንተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ ጸልይዎም ክኸውን ከም ዝኽእል ብቐሊሉ ምግንዛብ ይክኣል። ምኽንያቱ፡ ኣዝዩ ውሑድ መዓልታት ምስ ተረፎም እዩ ውሳነ መንግስቲ ሱዳን ብዕሊ እተፈልጠ። ኣብ’ቲ እዋን’ቲ ብተሓኤ ሰውራዊ ባይቶ እተገብረ ህጹጽን ወሳንን ምትዕጽጻፍ፡ እቲ መሪሕነት ደሊብዎ ዘሎ ፖለቲካዊ ዓቕሚ ኣጕሊሑ ከርእየና ክኢሉ። ድሕሪ መስዋእቲ ኣቦ መንበሮም ‘ውን ስልጣን ብሰላማዊ መገዲ ተመሓላሊፉስ፡ ኣብ ጉባኤ ድማ ብሰላም ክበጽሑ ምኽኣሎም ቀሊል ነገር ኣይኮነን።